Een trend die de andere kant op gaat
In Nederland stabiliseert het totale alcoholgebruik in 2026, maar onder de oppervlakte gebeurt iets opvallends: jongeren drinken minder, en 55-plussers juist meer. Over de afgelopen tien jaar steeg het percentage overmatige drinkers in de leeftijdsgroep 55-65 van ongeveer 12 naar 20 procent.
Van iedereen van 55 en ouder gebruikt 13,4 procent overmatig alcohol. Vooral de jongere ouderen (55-75) springen eruit, waarbij vrouwen in die leeftijdsgroep zelfs meer overmatig drinken (22,2%) dan mannen (14,8%). Daarnaast bingedrinkt 13 procent van de ouderen regelmatig — zes of meer glazen op één avond.
Deze cijfers krijgen weinig aandacht. De beeldvorming rond 'problematisch drinken' richt zich meestal op jongeren of stappers, maar daar bevindt zich juist de groep die in volume afneemt. De grootste verschuiving zit bij de rustig ogende avondglazen na het werk, in de tuin of bij het journaal.
Waarom juist na het 55ste
Een aantal factoren komt rond die leeftijd samen. Meer rust, vaak meer financiële ruimte, kinderen het huis uit, en — voor sommigen — een nieuwe levensfase rond pensioen. Een glas dat vroeger op vrijdag stond, krijgt makkelijker een vaste plek op andere avonden. Wat als rust wordt ervaren, wordt soms een ritueel.
Daarnaast verandert het lichaam. Vanaf middelbare leeftijd neemt het lichaamswater af en het vetpercentage toe. Hetzelfde glas geeft daardoor een hoger bloedalcoholgehalte dan op je dertigste. De lever werkt iets trager. De slaap reageert gevoeliger. Dat verklaart waarom dezelfde gewoonte als tien jaar geleden nu merkbaar zwaarder uitpakt — moeheid de volgende dag, minder goede slaap, prikkelbaarheid.
Voor vrouwen speelt de menopauze een extra rol: hormonen verschuiven, slaap wordt onrustiger, en alcohol versterkt veel van die klachten in plaats van ze te verzachten. Meer hierover in alcohol en vrouwen.
Het verhaal met medicatie
Een gegeven dat bij ouderen extra meeweegt: medicijngebruik neemt toe. Bloeddrukverlagers, slaapmedicatie, antidepressiva, pijnstillers — middelen die op zichzelf prima werken, maar samen met alcohol vervelende of gevaarlijke combinaties geven. Sufheid, valpartijen, ongunstige interacties op de lever, soms hartritmestoornissen.
Veel mensen weten dat in theorie maar laten het in de praktijk los: 'het is maar één glas, en die paracetamol is toch onschuldig'. Helaas is dat soms wishful thinking. Combineren maakt een routinedrankje opeens een risicofactor — zeker bij meerdere medicijnen tegelijk.
De handzame regel: als je nieuwe medicatie krijgt, vraag de apotheker expliciet naar de combinatie met alcohol. Niet als signaal van een 'probleem', maar als gewone informatie. Het scheelt valpartijen, ongevallen en spijt.
Wat een goede check eruitziet
Voor 55-plussers is een eerlijke zelf-check niet alleen iets voor 'mensen met een probleem'. Het is goed onderhoud. Tel een week lang exact mee wat je drinkt — niet glazen 'op gevoel', maar feitelijke standaardglazen. Veel mensen schrikken licht van het totaal; dat is normaal en bruikbaar.
Daarna kun je kleine, concrete stappen kiezen: twee alcoholvrije avonden per week, een alcoholvrij alternatief bij het eten, of een paar weken alcoholvrij om te merken hoe je je voelt. Een actie als Dry January werkt goed omdat je niet alleen bent: er drinken op die maand letterlijk een miljoen Nederlanders met je mee.
Wie merkt dat de drempel hoog is, of dat het ritueel hardnekkiger is dan gedacht, vindt steun in praktische tips om te minderen. En bij twijfel, of als slaap- of bloeddrukklachten meespelen, is een gesprek met de huisarts altijd een verstandige stap.